Leven betekent bewegen, groeien, ontwikkelen en veranderen. Alles is aan verandering onderhevig. Ik ben morgen niet meer dezelfde persoon die ik vandaag ben, en jij ook niet. Het is zo gemakkelijk gezegd. Toch ervaren we vaak het tegenovergestelde.

We worden iedere dag wakker in het bed waarin we zijn ingeslapen, in het huis dat ons vertrouwd is. En als we naar buiten kijken, zien we hetzelfde uitzicht, dezelfde tuin met dezelfde boom en dezelfde omheining. Hier en daar door wisselende weersomstandigheden wat veranderd maar als geheel herkenbaar. In de bedden van onze kinderen, liggen nog steeds onze kinderen en niet die van de buren.
Op ons werk treffen we dezelfde collega’s aan als gisteren. Met dezelfde brede lach of het vertrouwde ochtendhumeur. De wereld waarin we ‘s ochtends iedere keer opnieuw ontwaken, ervaren we meestal als bekend, stabiel en vertrouwd. Zelfs als de dingen niet altijd gaan zoals we graag willen. Hoezo verandering?

Tot we een crisis ervaren. Volgens Van Dale is een crisis ‘een gevaarlijke toestand’. Wikipedia omschrijft een crisis als “een zware noodsituatie waarbij het functioneren van een stelsel (van welke aard dan ook) ernstig verstoord raakt. Etymologisch komt het woord voort uit het (oud)Griekse werkwoord κρινομαι (krinomai) met de betekenissen scheiden, schiften, onderscheiden, beslissen, beslechten, richten en oordelen. Zo bezien, is een crisis een ‘moment van de waarheid waarop een beslissing moet worden genomen die van grote invloed is op de toekomst.”

Niet zo vreemd dus dat we als mensen in tijden van crisis gevoelens van onrust, onzekerheid of angst ervaren in combinatie met een grotere alertheid. We staan op scherp, willen weten waar we aan toe zijn en hoe we ons en onze dierbaren in veiligheid kunnen brengen. Ieder van ons heeft hiervoor strategieën ontwikkeld die vrijwel automatisch in werking treden. Onzekerheid willen we mijden en het gevoel op onszelf aangewezen te zijn ook. We willen ons zo snel mogelijk veilig, zeker, gekend en geborgen voelen temidden van anderen. Daarvoor zijn we sociale wezens.

We bevinden ons op dit moment wereldwijd in een crisis die voorlopig nog niet voorbij is. Er heerst nog steeds veel onduidelijkheid over Covid19 en hoe we het virus en de crisis het hoofd kunnen bieden. We bevinden ons in een nieuwe situatie waarvoor geen protocol op de planken ligt. We tasten collectief in het duister en zullen onze kennis en vaardigheden moeten bundelen, en wikkend en wegend beslissen welke koers we willen varen. Zonder garantie op succes. Dit proces van ‘onderzoeken, beslissen, handelen, ervaren, reflecteren en opnieuw beslissen’ is in volle gang, we horen en lezen er dagelijks over.

Tijdens een crisis helpt het enorm wanneer we een gemeenschappelijke visie op de werkelijkheid hebben. De afgelopen maanden is zichtbaar geworden hoe we als mensen, zowel individueel als collectief, enorm verschillen in onze ideeën. En zelfs al denken we hetzelfde over de crisis, dan nog kunnen we verschillen over hoe we ermee om moeten gaan. Op social media buitelen de meningen over elkaar en iedereen schijnt bewijs te vinden, passend bij het eigen ‘gelijk’. De toenemende polarisatie leidt steeds vaker tot felle discussies, scheldpartijen, dreigementen en soms zelfs agressief gedrag. Dit versterkt bij veel mensen gevoelens van spanning, onzekerheid, verdriet, frustratie, woede, onveiligheid, machteloosheid of zelfs hopeloosheid.

Bij gebrek aan zekerheid over wat nu waar is en het ontbreken van een gemeenschappelijke visie en te volgen strategie, worden we allemaal tegelijk uitgedaagd deze periode waarin we ‘het niet met zekerheid weten’ te verduren.

Om leren gaan met de onzekerheid van ons bestaan is een existentiële opgave die we als mens liever uit de weg gaan. Zeker tijdens een crisis streven we naar veiligheid en zekerheid. Wanneer onze beveiligingsstrategieën niet werken, worden we uitgedaagd ze te vervangen door nieuwe waarvan we de uitkomst niet met zekerheid kunnen voorspellen. Het vereist dat we keuzes durven maken zonder garantie op succes. En laat succes bij crises nu net zekerheid betekenen.

Natuurlijk zijn er mensen die juist in crisis situaties goed gedijen omdat er een beroep gedaan wordt op hun creativiteit. Voor mensen die veel onzekerheid en spanning ervaren bij crises, is het verlaten van vertrouwde patronen vaak een hele opgave. Ze kunnen zich verliezen in de angst, stress, frustratie en wantrouwen wanneer de dreiging aanhoudt. En zich aan sluiten bij mensen die zelfverzekerd overkomen en zeker menen te weten wat er aan de hand is. Hoe meer we overtuigd raken van ons eigen gelijk, hoe minder we geneigd zijn te luisteren naar anderen en onze eigen waarheid ter discussie te stellen. Discussies zijn dan er vooral om anderen te overtuigen dat wij gelijk hebben. In plaats van op zoek te gaan naar wat ons bindt, samen te werken en te onderzoeken wat nodig is, staan we in no time tegenover elkaar en willen we alleen nog maar winnen.

Het vergt voor veel mensen behoorlijk wat moed tijdens een crisis een stap naar voren te zetten zonder te weten of ze vaste grond onder hun voeten krijgen. De mensen die deze stap toch wagen zijn mensen die erop vertrouwen dat zij in samenwerking met anderen de crisis te boven kunnen komen. Hoe groter deze groep is, hoe meer kans op constructieve samenwerking vanuit de gedachte ‘linksom of rechtsom, we krijgen het samen wel voor elkaar!’

Pas wanneer we beseffen dat we elkaar nodig hebben en vertrouwen op goede intenties, zijn we in staat naar elkaar te luisteren vanuit de wens elkaar echt te willen begrijpen. Het is nog steeds niet gemakkelijk je te verplaatsen in mensen die op het eerste gezicht zo anders denken dan jij zelf. Toch vormt een innerlijke houding van vertrouwen een solide basis waarop we telkens weer kunnen terugvallen wanneer we ongemerkt in felle discussies belanden. Ten minste, als we er oprecht samen uit willen komen.

De huidige crisis stelt ons allemaal op de proef en vraagt ons om kleur te bekennen. Waar staan we? Waar sta jij? En waar sta ik? Lukt het ons een gemeenschappelijke visie op de werkelijkheid te creëren en een optimistische en hoopvolle visie voor de toekomst te ontwikkelen? Durven we te vertrouwen op onze eigen goede intenties en die van anderen? En ernaar handelen? Slaan we de handen ineen, en trotseren we de crisis vanuit saamhorigheid en optimisme? De tijd zal het leren. En tot die tijd kunnen we iedere dag iets doen dat onze intentie weerspiegelt.

Het leven is net zoiets als leren zwemmen. Wees niet bang om fouten te maken, want er is geen andere manier om te leren leven.”
– Alfred Adler

Wordt vervolgd……Net als het leven.

Pauline Hofstra

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *